Τι έπεσε φέτος

Τα Λατινικά Προσανατολισμού εξετάστηκαν την Παρασκευή 5 Ιουνίου 2026 με αποσπάσματα από δύο γνωστά κείμενα: τον Ατίλιο Ρήγουλο και τις κόρες του Σκιπίωνα (Μάθημα 34) και την Πορκία, τη σύζυγο του Βρούτου (Μάθημα 49). Η μετάφραση ήταν απαιτητική σε λεξιλόγιο αλλά γνώριμη, οι εισαγωγικές ερωτήσεις αντιστοίχισης εύκολες, η γραμματική (ουσιαστικά, επίθετα, αντωνυμίες, ρήματα, μετοχές) κλασική, και το συντακτικό ζήτησε αναγνώριση όρων, ισοδύναμες εκφράσεις στάσης σε τόπο, ανάλυση χρονικής πρότασης με ιστορικό cum σε μετοχή και τις τρεις εκφορές του σκοπού. Θέματα ισορροπημένα, που επιβράβευσαν τον μαθητή με πλήρη γνώση γραμματικής και συντακτικού.

Το πλήρες κείμενο των θεμάτων, όπως δόθηκε από το Υπουργείο Παιδείας, βρίσκεται εδώ (PDF).

Παρακάτω παραθέτουμε τα ερωτήματα όπως ακριβώς δόθηκαν και τις ενδεικτικές απαντήσεις των φιλολόγων του Φροντιστηρίου Ορδίτη.

Τα θέματα

ΚΕΙΜΕΝΑ

Atilius Rēgulus, cum Poenos in Africā funderet, ad senātum scripsit mercenarium suum discessisse et ab eo desertum esse rus; id senatui publice curāri placuit, quoniam Rēgulus aberat. Scipiōnis filiae ex aerario dotem accepērunt, quia nihil illis reliquerat pater. Aequum mehercule erat populum Rōmānum tribūtum Scipiōni conferre, cum a Carthagine semper tribūtum ipse exigeret.

Porcia, Bruti uxor, cum viri sui consilium de interficiendo Caesare cognovisset, cultellum tonsorium quasi unguium resecandōrum causā poposcit eōque velut forte elapso se vulnerāvit. Clamōre deinde ancillārum in cubiculum vocātus Brutus ad eam obiurgandam vēnit, quod tonsōris praeripuisset officium. Cui secrēto Porcia «non est hoc» inquit «temerarium factum meum, sed certissimum indicium amōris mei erga te tale consilium molientem.

Α1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση των αποσπασμάτων: «Atilius Rēgulus … reliquerat pater» και «Porcia, Bruti uxor … praeripuisset officium». Μονάδες 20

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Β1. Για καθεμία από τις προτάσεις της Στήλης Α να σημειώσετε το γράμμα της Στήλης Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση.
1. Πηγή έμπνευσης του Βεργιλίου αποτελεί ο: α. Ησίοδος. β. Αρχίλοχος. γ. Όμηρος.
2. Οι δύο πιο γνωστοί Ρωμαίοι κωμωδιογράφοι είναι οι: α. Πλαύτος και Τερέντιος. β. Πλαύτος και Τίβουλλος. γ. Πλίνιος και Τερέντιος.
3. Η περίοδος της «ρωμαϊκής ειρήνης» (pax Romana) αρχίζει με τον: α. Κικέρωνα. β. Οκταβιανό. γ. Μάρκο Αντώνιο.
4. Στην ιστορική μονογραφία διέπρεψε ο Ρωμαίος ιστορικός: α. Σαλλούστιος Κρίσπος. β. Έννιος. γ. Ιούλιος Καίσαρ.
5. Σύμφωνα με τον Βεργίλιο, την «αιώνια πόλη» ίδρυσε ο: α. Ίουλος. β. Ρωμύλος. γ. Αγχίσης. Μονάδες 10

Β2. Να αντιστοιχίσετε τις λατινικές λέξεις της Στήλης Α με τις ετυμολογικά συγγενείς λέξεις της ελληνικής της Στήλης Β. (Στη Στήλη Β δύο λέξεις περισσεύουν).
Στήλη Α: 1. dotem 2. reliquerat 3. conferre 4. unguium 5. secrēto
Στήλη Β: α. αναφορά β. σειρήνα γ. νυχοκόπτης δ. επικριτικός ε. προδοσία στ. δόξα ζ. ελλιπής Μονάδες 10

Γ1. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις / συνεκφορές:
senātum: τη γενική πτώση, στον ίδιο αριθμό · rus: την αιτιατική πτώση, στον άλλο αριθμό · id: τη γενική πτώση, στο θηλυκό γένος, στον άλλο αριθμό · dotem: τη γενική πτώση, στον άλλο αριθμό · illis: την ονομαστική πτώση, στο ουδέτερο γένος, στον ίδιο αριθμό · Aequum: τους άλλους δύο βαθμούς του επιθέτου, στο ίδιο γένος, στον ίδιο αριθμό και στην ίδια πτώση · populum: την κλητική πτώση, στον ίδιο αριθμό · viri: τη γενική πτώση, στον άλλο αριθμό · cultellum tonsorium: την αφαιρετική πτώση, στον ίδιο αριθμό · ancillārum: τη δοτική πτώση, στον άλλο αριθμό · certissimum: τον θετικό βαθμό του επιρρήματος · tale consilium: την ονομαστική πτώση, στον άλλο αριθμό. Μονάδες 15

Γ2α. Να εντοπίσετε και να γράψετε τις μετοχές του δεύτερου κειμένου (μονάδες 3). Στη συνέχεια, για καθεμία από τις μετοχές να γράψετε το απαρέμφατο ενεστώτα, στην ίδια φωνή (μονάδες 3). Μονάδες 6

Γ2β. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθέναν από τους παρακάτω ρηματικούς τύπους:
scripsit: τη γενική του γερουνδίου · discessisse: το α΄ πληθυντικό πρόσωπο της υποτακτικής του ενεστώτα, στην ίδια φωνή · aberat: τη μετοχή του ενεστώτα, στην ονομαστική ενικού, στο αρσενικό γένος · accepērunt: την αιτιατική στο σουπίνο · conferre: το β΄ ενικό πρόσωπο της προστακτικής του μέλλοντα, στην ίδια φωνή · exigeret: το α΄ πληθυντικό πρόσωπο της οριστικής του παρακειμένου, στην ίδια φωνή · interficiendo: το γ΄ ενικό πρόσωπο της οριστικής του μέλλοντα, στην ενεργητική φωνή · vulnerāvit: το β΄ πληθυντικό πρόσωπο της οριστικής του παρατατικού, στην ίδια φωνή · vēnit: το γ΄ πληθυντικό πρόσωπο της υποτακτικής του υπερσυντελίκου. Μονάδες 9

Δ1α. Να αναγνωρίσετε συντακτικά τους παρακάτω όρους: ab eo, curāri, semper, uxor, temerarium, amōris (είναι … στο …). Μονάδες 12

Δ1β. «cum Poenos in Africā funderet»: Να αντικαταστήσετε τον προσδιορισμό του τόπου με τον κατάλληλο τύπο των λέξεων Roma, Athenae, Carthago, ώστε να δηλώνεται η ίδια επιρρηματική σχέση. Μονάδες 3

Δ2α. «cum viri sui consilium de interficiendo Caesare cognovisset»: Να αναγνωρίσετε το είδος της δευτερεύουσας πρότασης (μονάδα 1), να δηλώσετε τη συντακτική της λειτουργία (μονάδα 1), τον τρόπο εισαγωγής της (μονάδα 1) και να αιτιολογήσετε τον τρόπο εκφοράς της (μονάδες 2). Στη συνέχεια, να συμπτύξετε τη δευτερεύουσα πρόταση στην αντίστοιχη μετοχή (μονάδες 2). Μονάδες 7

Δ2β. «Brutus ad eam obiurgandam vēnit»: Να δηλώσετε τον προσδιορισμό του σκοπού με: α) τελική πρόταση (μονάδες 3) β) σουπίνο (μονάδες 2) γ) εμπρόθετη γενική του γερουνδίου (μονάδες 3). Μονάδες 8

Ενδεικτικές απαντήσεις

Α1. Μετάφραση.
Ο Ατίλιος Ρήγουλος, ενώ κατατρόπωνε τους Καρχηδονίους στην Αφρική, έγραψε στη Σύγκλητο ότι ο μισθωτός εργάτης του είχε φύγει και ότι το αγρόκτημα είχε εγκαταλειφθεί από αυτόν· η Σύγκλητος αποφάσισε να το φροντίσει με δημόσια δαπάνη, επειδή ο Ρήγουλος απουσίαζε. Οι κόρες του Σκιπίωνα πήραν προίκα από το δημόσιο ταμείο, επειδή ο πατέρας τους δεν τους είχε αφήσει τίποτα.
Η Πορκία, η σύζυγος του Βρούτου, όταν έμαθε το σχέδιο του άντρα της για τη δολοφονία του Καίσαρα, ζήτησε ένα μαχαιράκι μανικιουρίστα, δήθεν για να κόψει τα νύχια της, και αυτοτραυματίστηκε με αυτό, καθώς (τάχα) της γλίστρησε τυχαία. Έπειτα ο Βρούτος, καλεσμένος από τις κραυγές των υπηρετριών στην κρεβατοκάμαρα, ήρθε για να τη μαλώσει, επειδή τάχα είχε κλέψει την τέχνη του μανικιουρίστα.

Β1. 1 – γ · 2 – α · 3 – β · 4 – α · 5 – β.

Β2. 1 – ε (dotem ← dos, do «δίδωμι» → προδοσία) · 2 – ζ (reliquerat ← linquo → ελλιπής) · 3 – α (conferre ← fero → αναφορά) · 4 – γ (unguium ← unguis «όνυξ» → νυχοκόπτης) · 5 – δ (secreto ← se-cerno «κρίνω» → επικριτικός). Περισσεύουν: β. σειρήνα, στ. δόξα.

Γ1. senātum → senatus · rus → rura · id → earum · dotem → dotium · illis → illud · Aequum → aequius, aequissimum · populum → popule · viri → virorum · cultellum tonsorium → cultello tonsorio · ancillārum → ancillae · certissimum → certe (ή certo) · tale consilium → talia consilia.

Γ2α. Μετοχές του δεύτερου κειμένου: elapso (μετοχή παρακειμένου του αποθετικού elabor) → απαρέμφατο ενεστώτα: elabi · vocātus (μετοχή παρακειμένου παθητικής φωνής του voco) → vocari · molientem (μετοχή ενεστώτα του αποθετικού molior) → moliri. (Οι τύποι interficiendo και resecandorum είναι γερουνδιακά, όχι μετοχές.)

Γ2β. scripsit → scribendi · discessisse → discedamus · aberat → absens · accepērunt → acceptum · conferre → conferto · exigeret → exegimus · interficiendo → interficiet · vulnerāvit → vulnerabatis · vēnit → venissent.

Δ1α. ab eo: είναι εμπρόθετος προσδιορισμός του ποιητικού αιτίου στο desertum esse. curāri: είναι τελικό απαρέμφατο, υποκείμενο στο απρόσωπο ρήμα placuit (υποκείμενο του απαρεμφάτου το id, ετεροπροσωπία). semper: είναι επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο exigeret. uxor: είναι παράθεση στο Porcia. temerarium: είναι επιθετικός προσδιορισμός στο factum (κατηγορούμενο στο hoc). amōris: είναι γενική αντικειμενική στο indicium.

Δ1β. Στάση σε τόπο: cum Poenos Romae funderet · cum Poenos Athenis funderet · cum Poenos Carthagine funderet.

Δ2α. Η πρόταση «cum viri sui consilium de interficiendo Caesare cognovisset» είναι δευτερεύουσα επιρρηματική χρονική πρόταση· λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο ρήμα της κύριας (poposcit). Εισάγεται με τον ιστορικό ή διηγηματικό σύνδεσμο cum, ο οποίος χρησιμοποιείται για διηγήσεις του παρελθόντος. Εκφέρεται με υποτακτική (cognovisset), επειδή ο ιστορικός cum υπογραμμίζει τη βαθύτερη σχέση της δευτερεύουσας με την κύρια πρόταση και δημιουργεί ανάμειξη της χρονικής σχέσης με την αιτιολογική· συγκεκριμένα με υποτακτική υπερσυντελίκου, γιατί εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου (poposcit) και δηλώνει το προτερόχρονο στο παρελθόν.
Σύμπτυξη σε μετοχή: viri sui consilio de interficiendo Caesare cognito (ιδιάζουσα/νόθη αφαιρετική απόλυτη μετοχή παρακειμένου, καθώς το υποκείμενο της δευτερεύουσας – Porcia – ταυτίζεται με το υποκείμενο της κύριας και το ρήμα είναι ενεργητικό μεταβατικό).

Δ2β. α) Τελική πρόταση: Brutus vēnit ut eam obiurgaret. β) Σουπίνο: Brutus vēnit eam obiurgatum. γ) Εμπρόθετη γενική του γερουνδίου (με υποχρεωτική γερουνδιακή έλξη): Brutus vēnit eius obiurgandae causā (ή gratiā).

Τι μας δίδαξαν τα θέματα του 2026

  • Οι γνωστές «παγίδες» γραμματικής επέστρεψαν: rus → rura, illud, popule, conferto, η γενική των αντωνυμιών (earum). Οι κλιτικοί πίνακες πρέπει να είναι αυτοματισμός.
  • Μετοχή ≠ γερουνδιακό. Στο Γ2α έπρεπε να διακριθούν τα elapso/vocatus/molientem από τα interficiendo/resecandorum.
  • Το συντακτικό θέλει αιτιολόγηση, όχι μόνο ονομασία. Στον ιστορικό cum και στη σύμπτυξη σε μετοχή οι μονάδες δίνονται για την εξήγηση (ιδιάζουσα αφαιρετική απόλυτη, γιατί).
  • Οι τρεις εκφορές του σκοπού (τελική, σουπίνο, γερούνδιο/γερουνδιακό με causa) είναι σταθερό ερώτημα – και η γερουνδιακή έλξη πρέπει να εφαρμόζεται σωστά.

Στο Φροντιστήριο Ορδίτη, στην Κάτω Αχαΐα, προετοιμάζουμε τους μαθητές όλων των τάξεων Γυμνασίου και Λυκείου σε όλα τα μαθήματα, με τα Λατινικά να χτίζονται από τη Β΄ Λυκείου με συστηματική γραμματική, συντακτικό και καθημερινή άσκηση στα κείμενα.

Πηγή θεμάτων: Υπουργείο Παιδείας – Πανελλαδικές 2026, Λατινικά Προσανατολισμού ΓΕΛ. Οι απαντήσεις είναι ενδεικτικές και συντάχθηκαν από τους φιλολόγους του Φροντιστηρίου Ορδίτη.