Τι έπεσε φέτος

Η Χημεία Προσανατολισμού εξετάστηκε την Παρασκευή 5 Ιουνίου 2026. Τα θέματα κάλυψαν ισορροπημένα και τα τρία κεφάλαια της ύλης: ατομικά τροχιακά και περιοδικός πίνακας, θερμοχημεία, χημική κινητική και ισορροπία, οξέα–βάσεις με ογκομέτρηση και ρυθμιστικά, ώσμωση, οξειδοαναγωγή και οργανική χημεία (Grignard, ιωδοφόρμιο, αλκίνια). Τα Θέματα Α και Β ήταν προσιτά, το Θέμα Γ είχε απαιτητικό σχήμα αντιδράσεων και το Θέμα Δ συνδύαζε ισορροπία, κινητική και ιοντική ισορροπία με επαγωγικό φαινόμενο. Θέματα διαβαθμισμένης δυσκολίας, χωρίς εκπλήξεις, αλλά με απαίτηση για πλήρη αιτιολόγηση.

Το πλήρες κείμενο των θεμάτων (με τα σχήματα και τις καμπύλες), όπως δόθηκε από το Υπουργείο Παιδείας, βρίσκεται εδώ (PDF).

Παρακάτω παραθέτουμε τα ερωτήματα όπως ακριβώς δόθηκαν και τις ενδεικτικές λύσεις των χημικών του Φροντιστηρίου Ορδίτη.

Τα θέματα

Θέμα Α

Για τις προτάσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή επιλογή.

Α1. Σε ποια από τις παρακάτω υποστιβάδες αντιστοιχούν περισσότερα ατομικά τροχιακά; α. Στην υποστιβάδα 3d. β. Στην υποστιβάδα 4f. γ. Στην υποστιβάδα 2s. δ. Στην υποστιβάδα 4p. Μονάδες 5

Α2. Δίνεται η θερμοχημική εξίσωση: C3H8(g) + 5O2(g) → 3CO2(g) + 4H2O(ℓ), ΔH°c = −2220 kJ. Για την αντίδραση πλήρους καύσης του C3H8(g) σε πρότυπη κατάσταση ισχύει ότι: α. η ενθαλπία των προϊόντων είναι 2220 kJ. β. κατά την πλήρη καύση 1 μορίου C3H8(g) εκλύεται ποσό θερμότητας 2220 kJ. γ. κατά την πλήρη καύση 1 mol C3H8(g) εκλύεται ποσό θερμότητας 2220 kJ. δ. κατά την πλήρη καύση 1 mol C3H8(g) απορροφάται ποσό θερμότητας 2220 kJ. Μονάδες 5

Α3. Σε ποιον από τους παρακάτω διαλύτες το ιώδιο (I2) έχει την μικρότερη διαλυτότητα; α. Στο νερό (H2O). β. Στο εξάνιο (C6H14). γ. Στον τετραχλωράνθρακα (CCℓ4). δ. Στο επτάνιο (C7H16). Μονάδες 5

Α4. Καταλύτης ονομάζεται μια ουσία, η οποία με την παρουσία της σε μικρές ποσότητες: α. δεν μεταβάλλει την ταχύτητα αντίδρασης. β. μειώνει την ταχύτητα αντίδρασης. γ. αυξάνει την ενέργεια ενεργοποίησης (Ea) της αντίδρασης. δ. αυξάνει την ταχύτητα αντίδρασης. Μονάδες 5

Α5. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στον αριθμό που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη ΣΩΣΤΟ, αν η πρόταση είναι σωστή ή τη λέξη ΛΑΘΟΣ, αν η πρόταση είναι λανθασμένη.
1. Το οξαλικό οξύ, (COOH)2, δεν οξειδώνεται από διάλυμα KMnO4 παρουσία H2SO4.
2. Αυτοκατάλυση ονομάζεται το φαινόμενο, στο οποίο ένα από τα προϊόντα μιας αντίδρασης δρα ως καταλύτης της.
3. Η σταθερά ιοντισμού ενός ασθενούς οξέος ΗΑ, σε σταθερή θερμοκρασία, εξαρτάται από τη συγκέντρωση του οξέος στο διάλυμα.
4. Σύμφωνα με τη θεωρία Brönsted-Lowry, το συζυγές οξύ της NH3 είναι το NH4+.
5. Στην ένωση CH3–O–CH2–CH3 (άτομα άνθρακα 1, 2, 3 από αριστερά), τα άτομα άνθρακα 1, 2 και 3 έχουν αριθμούς οξείδωσης −2, −1 και −3, αντίστοιχα. Μονάδες 5

Θέμα Β

Β1. α. Να γραφούν οι ηλεκτρονιακές δομές των ατόμων των χημικών στοιχείων Χ, Ψ και Ω στη θεμελιώδη κατάσταση, αν είναι γνωστό ότι αυτά ανήκουν στην τρίτη περίοδο του Περιοδικού Πίνακα και ισχύουν τα παρακάτω: i) Το στοιχείο Χ ανήκει στον τομέα p και έχει 3 μονήρη ηλεκτρόνια σε θεμελιώδη κατάσταση. ii) Το στοιχείο Ψ είναι το πιο ηλεκτραρνητικό στοιχείο της περιόδου. iii) Το στοιχείο Ω έχει τη μεγαλύτερη ατομική ακτίνα από τα χημικά στοιχεία της περιόδου. (Μονάδες 3) β. Να κατατάξετε κατά αύξουσα ενέργεια πρώτου ιοντισμού Ei1 τα χημικά στοιχεία Χ, Ψ και Ω. (Μονάδες 2) Μονάδες 5

Β2. Δίνεται η χημική εξίσωση της αντίδρασης: FeCℓ2 + K2Cr2O7 + HCℓ → FeCℓ3 + CrCℓ3 + KCℓ + H2O. α. Να ισοσταθμίσετε την παραπάνω χημική εξίσωση (Μονάδες 2). β. Να προσδιορίσετε ποιο σώμα είναι το οξειδωτικό και ποιο το αναγωγικό, αιτιολογώντας τις απαντήσεις σας (Μονάδες 2). Μονάδες 4

Β3. Για τα επόμενα μονοπρωτικά οξέα ΗΑ, ΗΒ, ΗΓ υπάρχουν τα ακόλουθα πειραματικά δεδομένα: i) Υδατικό διάλυμα του οξέος ΗΑ, συγκέντρωσης 0,01 Μ, έχει pH = 2. ii) Υδατικό διάλυμα του άλατος NaB έχει pH = 9. iii) Υδατικό διάλυμα του οξέος ΗΓ έχει pH = 2. Όταν αραιωθούν 10 mL του διαλύματος αυτού σε τελικό όγκο 100 mL, το αραιωμένο διάλυμα έχει pH = 2,5. Με βάση τα ανωτέρω δεδομένα, να εξηγήσετε ποια από τα οξέα ΗΑ, ΗΒ, ΗΓ είναι ισχυρά και ποια είναι ασθενή. Δίνεται για το H2O: Kw = 10−14 και θ = 25 °C. Μονάδες 6

Β4. Οριζόντιο κυλινδρικό δοχείο (Σχήμα 1) χωρίζεται στο μέσο με κινητή ημιπερατή μεμβράνη. Γεμίζουμε το τμήμα Α με υδατικό διάλυμα ουρίας (Mr = 60), περιεκτικότητας 6% w/v, και το τμήμα Β με υδατικό διάλυμα άγνωστης ουσίας Χ, περιεκτικότητας 6% w/v. Η ημιπερατή μεμβράνη κινείται από το τμήμα Β προς το τμήμα Α. Τα διαλύματα είναι μοριακά και βρίσκονται στην ίδια θερμοκρασία. α. Να επιλέξετε ποια από τις παρακάτω ουσίες είναι δυνατόν να είναι η ουσία Χ, η οποία περιέχεται στο διάλυμα του τμήματος Β: i. Μεθανόλη (Mr = 30) ii. Ουρία (Mr = 60) iii. Γλυκόζη (Mr = 180) (Μονάδα 1) β. Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (Μονάδες 3). Μονάδες 4

Β5. Ορισμένος όγκος υδατικού διαλύματος μονοπρωτικού οξέος ΗΑ ογκομετρήθηκε με πρότυπο διάλυμα NaOH και σχεδιάστηκε η καμπύλη ογκομέτρησης, όπου Vισ. είναι ο όγκος του πρότυπου διαλύματος που απαιτήθηκε στο ισοδύναμο σημείο. [Στην καμπύλη: για όγκο Vισ./2 το pH είναι 5· στο ισοδύναμο σημείο το pH είναι μεγαλύτερο του 7.] α. Να επιλέξετε ποιο από τα παρακάτω μπορεί να είναι το οξύ: i. HCOOH με Ka = 10−4 ii. CH3COOH με Ka = 10−5 iii. HCℓO με Ka = 10−6 (Μονάδα 1) β. Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (Μονάδες 5). Μονάδες 6
Δίνονται ότι: η θερμοκρασία παραμένει σταθερή (25 °C) κατά τη διάρκεια της ογκομέτρησης· οι σταθερές ιοντισμού των οξέων αναφέρονται σε θ = 25 °C· Kw = 10−14.

Θέμα Γ

Γ1. Δίνονται οι παρακάτω αντιδράσεις: (Α) CvH2vO2 + NaOH → (Β) + (Γ)· (Β) + KMnO4/H+ → CO2· (Γ) + SOCℓ2 → (Δ)· (Δ) + Mg / άνυδρος αιθέρας → (Ε)· (Γ) + Cu / 320 °C → (Θ)· (Θ) + (Ε) → ενδιάμεσο προϊόν, + H2O → (Κ)· (Κ) + I2/NaOH → κίτρινο ίζημα· (Κ) + π. H2SO4, 170 °C → (Μ)· (Μ) + Br2/CCℓ4 → (Ν)· (Ν) + KOH αλκοολικό διάλυμα → (Π)· (Π) + CuCℓ (περίσσεια) / NH3 → (Ρ). Να γράψετε τους συντακτικούς τύπους των οργανικών ενώσεων Α, Β, Γ, Δ, Ε, Θ, Κ, Μ, Ν, Π και Ρ. Σε όλες τις αντιδράσεις παράγονται κύρια προϊόντα. Μονάδες 11

Γ2. Δίνεται ομογενές μίγμα που αποτελείται από δύο ισομερείς αλκοόλες Σ και Τ με τον ίδιο μοριακό τύπο C4H9OH. Η ποσότητα του μίγματος χωρίζεται σε τρία ίσα μέρη. Το πρώτο μέρος αντιδρά με περίσσεια Na, οπότε εκλύονται 2,24 L αερίου μετρημένα σε συνθήκες STP. Το δεύτερο μέρος αντιδρά με περίσσεια διαλύματος I2/NaOH και δίνει οργανικό άλας και 0,12 mol κίτρινου ιζήματος. Το τρίτο μέρος απαιτεί για πλήρη οξείδωση 0,48 L διαλύματος KMnO4 συγκέντρωσης 0,1 Μ παρουσία H2SO4. α. Να υπολογίσετε τη σύσταση σε mol του αρχικού μίγματος (Μονάδες 6). Η αλκοόλη Σ μπορεί να παρασκευαστεί μέσω των αντιδραστηρίων Grignard με έναν μόνο συνδυασμό αντιδραστηρίων. β. Να γράψετε τους συντακτικούς τύπους των αλκοολών Σ και Τ (Μονάδες 2). γ. Να παρασκευαστεί η παρακάτω ένωση CH3–CH2–CH(OH)–CH3 με όλους τους δυνατούς συνδυασμούς αντιδραστηρίου Grignard με την αντίστοιχη καρβονυλική ένωση (Μονάδες 2). Μονάδες 10

Γ3. Η προσθήκη νερού, παρουσία καταλυτών, σε άκυκλο υδρογονάνθρακα Φ έχει ως αποτέλεσμα τον σχηματισμό μοναδικού προϊόντος Χ που περιέχει στο μόριο του συνολικά 12 σ δεσμούς. Δίνεται ότι οι πυρήνες όλων των ατόμων άνθρακα στο μόριο Φ βρίσκονται στην ίδια ευθεία. Να γράψετε τους συντακτικούς τύπους των Φ και Χ, αιτιολογώντας την απάντησή σας. Μονάδες 4

Θέμα Δ

Δ1. Για να μελετήσουμε μια αντίδραση ατμοσφαιρικής ρύπανσης στο εργαστήριο, εισάγουμε ορισμένες ποσότητες NO και O2 σε δοχείο όγκου V1 = 10 L, οπότε αποκαθίσταται η χημική ισορροπία: 2NO(g) + O2(g) ⇌ 2NO2(g). Το αέριο μίγμα ισορροπίας είναι ισομοριακό και περιέχει συνολικά 12 mol αερίων. α. Να υπολογίσετε την απόδοση της αντίδρασης και τη σταθερά χημικής ισορροπίας Kc (Μονάδες 5). β. Μέχρι να αποκατασταθεί η χημική ισορροπία από την έναρξη της αντίδρασης, εκλύεται ποσό θερμότητας ίσο με 144 kJ σε πρότυπη κατάσταση. Να υπολογίσετε την πρότυπη ενθαλπία σχηματισμού (ΔH°f) του NO(g) (Μονάδες 3). Δίνεται η πρότυπη ενθαλπία σχηματισμού (ΔH°f) του NO2(g): 33 kJ/mol. γ. Σε σταθερή θερμοκρασία απομακρύνουμε από το μίγμα ισορροπίας 3 mol NO2(g) και ταυτόχρονα μεταβάλλουμε τον όγκο του δοχείου σε V2, οπότε το σύστημα παραμένει σε κατάσταση χημικής ισορροπίας. Να υπολογίσετε τον όγκο V2 του δοχείου (Μονάδες 3). Μονάδες 11

Δ2. Σε δοχείο σταθερού όγκου V = 1 L και σταθερής θερμοκρασίας θ °C, εισάγονται 4 mol αερίου Α και 4 mol αερίου Β, τα οποία αντιδρούν αμφίδρομα σύμφωνα με την παρακάτω χημική εξίσωση: A(g) + B(g) ⇌ 2Γ(g) (υ1 προς τα δεξιά, υ2 προς τα αριστερά), της οποίας οι δύο αντίθετες χημικές αντιδράσεις είναι απλές. Σε χρονική στιγμή t, πριν από την αποκατάσταση της χημικής ισορροπίας, στο δοχείο υπάρχουν 2 mol αερίου Β και οι ταχύτητες των δύο αντίθετων αντιδράσεων είναι: υ1 = 2,56·10−1 mol·L−1·min−1 (προς τα δεξιά), υ2 = 1,6·10−2 mol·L−1·min−1 (προς τα αριστερά). α. Να υπολογίσετε τις σταθερές της ταχύτητας των δύο αντίθετων χημικών αντιδράσεων (Μονάδες 4) και την σταθερά Kc της αμφίδρομης αντίδρασης (Μονάδα 1). β. Να υπολογίσετε τις ποσότητες σε mol των τριών αερίων Α, Β, Γ στην κατάσταση χημικής ισορροπίας (Μονάδες 3). Μονάδες 8

Δ3. Διαθέτουμε: υδατικό διάλυμα CH3NH2 συγκέντρωσης 0,1 Μ στους θ °C, το οποίο έχει [OH−] = 10−3 Μ· υδατικό διάλυμα NH3 συγκέντρωσης 0,1 Μ στους 25 °C, το οποίο έχει την ίδια συγκέντρωση [OH−] = 10−3 Μ. Η θερμοκρασία θ είναι: i. μεγαλύτερη των 25 °C. ii. μικρότερη των 25 °C. iii. ίση με 25 °C. α. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση (Μονάδα 1). β. Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (Μονάδες 5). Δίνονται: Η σειρά αύξησης του +I επαγωγικού φαινομένου είναι: −H < −CH3. Τα δεδομένα του προβλήματος επιτρέπουν τις γνωστές προσεγγίσεις. Μονάδες 6

Ενδεικτικές λύσεις – Θέμα Α

Α1 – β (3d: 5 τροχιακά, 4f: 7, 2s: 1, 4p: 3) · Α2 – γ · Α3 – α (το I2 είναι μη πολικό, διαλύεται σε μη πολικούς διαλύτες και ελάχιστα στο πολικό νερό) · Α4 – δ · Α5: 1. Λάθος (το οξαλικό οξύ οξειδώνεται σε CO2 από KMnO4/H2SO4), 2. Σωστό, 3. Λάθος (η Ka εξαρτάται μόνο από τη θερμοκρασία), 4. Σωστό, 5. Σωστό (C1: 3H + O → −3+1 = −2· C2: 2H + O → −2+1 = −1· C3: 3H → −3).

Ενδεικτικές λύσεις – Θέμα Β

Β1. α. Τρίτη περίοδος: συμπληρώνεται η στιβάδα n = 3. Χ: τομέας p με 3 μονήρη ηλεκτρόνια ⇒ 3p3 ⇒ Χ = P (Z = 15): 1s22s22p63s23p3. Ψ: το πιο ηλεκτραρνητικό της περιόδου είναι το αλογόνο ⇒ Ψ = Cl (Z = 17): 1s22s22p63s23p5. Ω: η ατομική ακτίνα μειώνεται κατά μήκος της περιόδου ⇒ το πρώτο στοιχείο ⇒ Ω = Na (Z = 11): 1s22s22p63s1. β. Η Ei1 αυξάνεται κατά μήκος της περιόδου (αύξηση δραστικού πυρηνικού φορτίου, μείωση ακτίνας): Ω (Na) < Χ (P) < Ψ (Cl).

Β2. α. Fe: +2 → +3 (οξείδωση, 1 e− ανά Fe)· Cr: +6 → +3 (αναγωγή, 3 e− ανά Cr, 6 e− ανά Cr2O72−). Άρα 6 FeCℓ2 ανά 1 K2Cr2O7: 6FeCℓ2 + K2Cr2O7 + 14HCℓ → 6FeCℓ3 + 2CrCℓ3 + 2KCℓ + 7H2O. β. Οξειδωτικό το K2Cr2O7 (το Cr μειώνει τον αριθμό οξείδωσης από +6 σε +3, δηλαδή ανάγεται, προκαλώντας οξείδωση). Αναγωγικό το FeCℓ2 (ο Fe αυξάνει τον αριθμό οξείδωσης από +2 σε +3, δηλαδή οξειδώνεται). Το HCℓ απλώς παρέχει το όξινο περιβάλλον.

Β3. ΗΑ ισχυρό: pH = 2 ⇒ [H3O+] = 10−2 M = C ⇒ ιοντίζεται πλήρως. ΗΒ ασθενές: το NaB δίνει διάλυμα με pH = 9 > 7, δηλαδή το B− είναι ασθενής βάση που αντιδρά με το νερό (B− + H2O ⇌ HB + OH−)· αν το ΗΒ ήταν ισχυρό, το B− θα ήταν ουδέτερο ιόν και το pH θα ήταν 7. ΗΓ ασθενές: αν ήταν ισχυρό, η αραίωση 10 φορές θα μείωνε τη [H3O+] στο 1/10 και το pH θα γινόταν 3. Για ασθενές οξύ [H3O+] = √(Ka·C), οπότε με 10πλάσια αραίωση η [H3O+] μειώνεται κατά √10 και το pH αυξάνεται κατά 0,5 (2 → 2,5), όπως ακριβώς παρατηρήθηκε.

Β4. Σωστή η i. Μεθανόλη. Η μεμβράνη κινείται από το Β προς το Α, δηλαδή ο όγκος του διαλύματος Β αυξάνεται: νερό περνά από το Α στο Β, άρα το διάλυμα Β έχει μεγαλύτερη ωσμωτική πίεση (Π = cRT, ίδια Τ) ⇒ μεγαλύτερη συγκέντρωση. Και τα δύο διαλύματα έχουν 6 g ουσίας ανά 100 mL ⇒ c = 60/Mr (mol/L). Ουρία: cA = 60/60 = 1 M. Για cX > 1 M πρέπει Mr(X) < 60 ⇒ μόνο η μεθανόλη (c = 60/30 = 2 M). Η ουρία θα έδινε ίσες πιέσεις (ακίνητη μεμβράνη), η γλυκόζη μικρότερη (c = 1/3 M, κίνηση προς το Β).

Β5. Σωστή η ii. CH3COOH. Στο ημιισοδύναμο σημείο (Vισ./2) έχει εξουδετερωθεί το μισό οξύ: n(HA) = n(A−) ⇒ ρυθμιστικό διάλυμα με pH = pKa + log([A−]/[HA]) = pKa. Από την καμπύλη pH = 5 ⇒ pKa = 5 ⇒ Ka = 10−5 ⇒ CH3COOH. Το γεγονός ότι το ισοδύναμο σημείο βρίσκεται σε pH > 7 επιβεβαιώνει ότι πρόκειται για ασθενές οξύ (το A− υδρολύεται δίνοντας OH−).

Ενδεικτικές λύσεις – Θέμα Γ

Γ1. Η Α (CvH2vO2) αντιδρά με NaOH δίνοντας άλας Β και αλκοόλη Γ ⇒ εστέρας. Το Β οξειδώνεται από KMnO4 σε CO2 ⇒ Β = HCOONa (μεθανικό νάτριο) ⇒ Α εστέρας του μεθανικού οξέος. Το Κ δίνει αλοφορμική αντίδραση (κίτρινο ίζημα CHI3) ⇒ περιέχει CH3CH(OH)– ή είναι αιθανόλη. Το Π αντιδρά με CuCℓ/NH3 ⇒ αλκίνιο με τριπλό δεσμό σε ακραίο άνθρακα. Αν Γ = αιθανόλη, το Κ θα ήταν 2-βουτανόλη και το Π το 2-βουτίνιο, που δεν έχει ακραίο τριπλό δεσμό· άρα Γ = CH3OH. Τότε:
Α: HCOOCH3 (μεθανικός μεθυλεστέρας, v = 2)
Β: HCOONa
Γ: CH3OH
Δ: CH3Cℓ
Ε: CH3MgCℓ
Θ: HCHO (μεθανάλη)
Κ: CH3CH2OH (αιθανόλη· από HCHO + CH3MgCℓ → CH3CH2OMgCℓ → + H2O → αιθανόλη)
Μ: CH2=CH2 (αιθένιο)
Ν: CH2Br–CH2Br (1,2-διβρωμοαιθάνιο)
Π: HC≡CH (αιθίνιο)
Ρ: CuC≡CCu (ακετυλενίδιο του χαλκού, ερυθρό ίζημα).

Γ2. α. Έστω σε κάθε μέρος x mol της αλκοόλης που δίνει αλοφορμική αντίδραση και y mol της άλλης. 1ο μέρος: κάθε αλκοόλη ROH + Na → RONa + ½H2· n(H2) = 2,24/22,4 = 0,1 mol ⇒ x + y = 0,2. 2ο μέρος: μόνο η αλκοόλη με δομή CH3CH(OH)– δίνει CHI3 (1 mol ανά mol) ⇒ x = 0,12 ⇒ y = 0,08. 3ο μέρος: n(KMnO4) = 0,48·0,1 = 0,048 mol. Η 2-βουτανόλη (δευτεροταγής) οξειδώνεται σε κετόνη: 5R2CHOH + 2KMnO4 + 3H2SO4 → 5R2C=O + 2MnSO4 + K2SO4 + 8H2O ⇒ 0,12 mol απαιτούν 0,12·2/5 = 0,048 mol KMnO4, δηλαδή όλο το διαθέσιμο ⇒ η δεύτερη αλκοόλη δεν οξειδώνεται ⇒ τριτοταγής: 2-μεθυλο-2-προπανόλη. Αρχικό μίγμα (×3): 0,36 mol 2-βουτανόλη και 0,24 mol 2-μεθυλο-2-προπανόλη. β. Η 2-βουτανόλη παρασκευάζεται με δύο συνδυασμούς Grignard, ενώ η τριτοταγής μόνο με έναν (CH3COCH3 + CH3MgX) ⇒ Σ: (CH3)3C–OH, Τ: CH3CH(OH)CH2CH3. γ. (1) CH3CHO + CH3CH2MgCℓ → CH3CH(OMgCℓ)CH2CH3, + H2O → CH3CH(OH)CH2CH3 + Mg(OH)Cℓ. (2) CH3CH2CHO + CH3MgCℓ → CH3CH2CH(OMgCℓ)CH3, + H2O → CH3CH2CH(OH)CH3 + Mg(OH)Cℓ.

Γ3. Άκυκλος υδρογονάνθρακας που προσθέτει νερό ⇒ αλκένιο ή αλκίνιο. Όλοι οι πυρήνες C στην ίδια ευθεία: για αλκένιο μόνο το αιθένιο (το προϊόν του, η αιθανόλη, έχει 8 σ δεσμούς – απορρίπτεται). Για αλκίνιο, ευθύγραμμη διάταξη έχουν το αιθίνιο, το προπίνιο και το 2-βουτίνιο (CH3–C≡C–CH3, οι 4 άνθρακες συνευθειακοί). Μοναδικό προϊόν ⇒ ακραίο ή συμμετρικό αλκίνιο. Αιθίνιο → CH3CHO (6 σ), προπίνιο → CH3COCH3 (9 σ), 2-βουτίνιο → CH3COCH2CH3: 8 δεσμοί C–H + 3 δεσμοί C–C + 1 σ του C=O = 12 σ ✓. Άρα Φ: CH3–C≡C–CH3 και Χ: CH3–CO–CH2–CH3 (βουτανόνη).

Ενδεικτικές λύσεις – Θέμα Δ

Δ1. α. Ισομοριακό μίγμα 12 mol ⇒ 4 mol NO, 4 mol O2, 4 mol NO2. Έστω αρχικά a mol NO, b mol O2 και αντέδρασαν 2x mol NO, x mol O2, παράχθηκαν 2x = 4 ⇒ x = 2. a − 4 = 4 ⇒ a = 8 mol NO· b − 2 = 4 ⇒ b = 6 mol O2. Περιοριστικό αντιδρών: τα 8 mol NO χρειάζονται 4 mol O2 (υπάρχουν 6) ⇒ το NO. Θεωρητικά θα δινόταν 8 mol NO2, παράχθηκαν 4 ⇒ απόδοση α = 4/8 = 50 %. Συγκεντρώσεις ισορροπίας: [NO] = [O2] = [NO2] = 4/10 = 0,4 M ⇒ Kc = [NO2]2/([NO]2[O2]) = 1/0,4 = 2,5.
β. Εκλύθηκαν 144 kJ για x = 2 mol αντίδρασης (σχηματισμός 4 mol NO2) ⇒ ΔH° = −144/2 = −72 kJ (ανά 2 mol NO2, όπως γράφεται η εξίσωση). ΔH° = 2ΔH°f(NO2) − 2ΔH°f(NO) − ΔH°f(O2) ⇒ −72 = 2·33 − 2ΔH°f(NO) − 0 ⇒ ΔH°f(NO) = 69 kJ/mol.
γ. Μετά την απομάκρυνση: 4 mol NO, 4 mol O2, 1 mol NO2 σε όγκο V2, και το σύστημα είναι σε ισορροπία (ίδια Τ ⇒ ίδια Kc): Kc = (1/V2)2 / [(4/V2)2·(4/V2)] = V2/64 = 2,5 ⇒ V2 = 160 L.

Δ2. α. Τη στιγμή t: B = 2 mol ⇒ αντέδρασαν 2 mol ⇒ A = 2 mol, Γ = 4 mol (V = 1 L ⇒ ίδιες τιμές σε M). Απλές αντιδράσεις: υ1 = k1[A][B] ⇒ 0,256 = k1·2·2 ⇒ k1 = 0,064 L·mol−1·min−1. υ2 = k2[Γ]2 ⇒ 0,016 = k2·16 ⇒ k2 = 0,001 L·mol−1·min−1. Στην ισορροπία υ1 = υ2 ⇒ Kc = k1/k2 = 64.
β. Ισορροπία: A = B = 4 − y, Γ = 2y: (2y)2/(4 − y)2 = 64 ⇒ 2y/(4 − y) = 8 ⇒ y = 3,2 ⇒ A = 0,8 mol, B = 0,8 mol, Γ = 6,4 mol.

Δ3. Σωστή η ii. μικρότερη των 25 °C. Και για τις δύο βάσεις (0,1 M, [OH−] = 10−3 M, προσεγγίσεις): Kb = [OH−]2/C = 10−6/0,1 = 10−5. Άρα Kb(NH3, 25 °C) = 10−5 και Kb(CH3NH2, θ °C) = 10−5. Λόγω του +I επαγωγικού φαινομένου της ομάδας –CH3 (ισχυρότερο από το –H), η ηλεκτρονιακή πυκνότητα στο άζωτο της CH3NH2 είναι μεγαλύτερη, δεσμεύει ευκολότερα H+ και είναι ισχυρότερη βάση από την NH3: στην ίδια θερμοκρασία Kb(CH3NH2) > Kb(NH3), δηλαδή στους 25 °C Kb(CH3NH2) > 10−5. Στους θ °C όμως είναι 10−5, μικρότερη από ό,τι στους 25 °C. Ο ιοντισμός ασθενούς βάσης είναι ενδόθερμος, οπότε η Kb μειώνεται όταν μειώνεται η θερμοκρασία ⇒ θ < 25 °C.

Τι μας δίδαξαν τα θέματα του 2026

  • Η αιτιολόγηση μετράει όσο και το αποτέλεσμα. Β3, Β4, Β5 και Δ3 ζητούσαν πλήρη λογική εξήγηση· η σκέτη επιλογή έδινε 1 μονάδα από τις 4–6.
  • Το Θέμα Γ θέλει «ανάποδη» σκέψη. Το κλειδί στο Γ1 ήταν να ξεκινήσει κανείς από το τέλος (ακετυλενίδιο χαλκού ⇒ ακραίο αλκίνιο) και να αποκλείσει την αιθανόλη ως Γ.
  • Η στοιχειομετρία της οξείδωσης αποφασίζει. Στο Γ2 το KMnO4 «έφτανε» ακριβώς για τη 2-βουτανόλη – αυτό έδειχνε ότι η δεύτερη αλκοόλη είναι τριτοταγής.
  • Μικρά «κρυμμένα» ερωτήματα. Στο Δ1γ ο όγκος αλλάζει ώστε να διατηρηθεί η ισορροπία: εφαρμογή της Kc με τα νέα mol, όχι Le Châtelier.

Στο Φροντιστήριο Ορδίτη, στην Κάτω Αχαΐα, προετοιμάζουμε τους μαθητές όλων των τάξεων Γυμνασίου και Λυκείου σε όλα τα μαθήματα, με τη Χημεία να χτίζεται μεθοδικά από την Α΄ Λυκείου ώστε η οργανική και η ιοντική ισορροπία της Γ΄ να μην είναι εμπόδιο.

Πηγή θεμάτων: Υπουργείο Παιδείας – Πανελλαδικές 2026, Χημεία Προσανατολισμού ΓΕΛ. Οι λύσεις είναι ενδεικτικές και συντάχθηκαν από τους χημικούς του Φροντιστηρίου Ορδίτη.