Τι έπεσε φέτος

Τα Αρχαία Ελληνικά Προσανατολισμού εξετάστηκαν την Τετάρτη 3 Ιουνίου 2026. Το διδαγμένο κείμενο ήταν από τα Ηθικά Νικομάχεια του Αριστοτέλη (Β 1.5-8) – το πώς οι αρετές και οι τέχνες αποκτώνται με τον εθισμό και την άσκηση – και το αδίδακτο από τον Λυσία, «Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία» (7.27-29). Τα θέματα κρίθηκαν βατά για καλά προετοιμασμένους μαθητές: το διδαγμένο ήταν από τις πιο «αναμενόμενες» ενότητες, ενώ το αδίδακτο είχε κατανοητό νόημα αλλά απαιτητική γραμματική (δυϊκός αριθμός) και σύνταξη.

Το πλήρες κείμενο των θεμάτων, όπως δόθηκε από το Υπουργείο Παιδείας, βρίσκεται εδώ (PDF).

Παρακάτω παραθέτουμε τα ερωτήματα όπως ακριβώς δόθηκαν και τις ενδεικτικές απαντήσεις των φιλολόγων του Φροντιστηρίου Ορδίτη.

Τα θέματα

Α. Διδαγμένο κείμενο – Αριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, Β 1.5-8, 1103b2-25

Μαρτυρεῖ δὲ καὶ τὸ γινόμενον ἐν ταῖς πόλεσιν· οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς, καὶ τὸ μὲν βούλημα παντὸς νομοθέτου τοῦτ' ἐστίν, ὅσοι δὲ μὴ εὖ αὐτὸ ποιοῦσιν ἁμαρτάνουσιν, καὶ διαφέρει τούτῳ πολιτεία πολιτείας ἀγαθὴ φαύλης. Ἔτι ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν καὶ γίνεται πᾶσα ἀρετὴ καὶ φθείρεται, ὁμοίως δὲ καὶ τέχνη· ἐκ γὰρ τοῦ κιθαρίζειν καὶ οἱ ἀγαθοὶ καὶ κακοὶ γίνονται κιθαρισταί. Ἀνάλογον δὲ καὶ οἰκοδόμοι καὶ οἱ λοιποὶ πάντες· ἐκ μὲν γὰρ τοῦ εὖ οἰκοδομεῖν ἀγαθοὶ οἰκοδόμοι ἔσονται, ἐκ δὲ τοῦ κακῶς κακοί. Εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχεν, οὐδὲν ἂν ἔδει τοῦ διδάξοντος, ἀλλὰ πάντες ἂν ἐγίνοντο ἀγαθοὶ ἢ κακοί. Οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῶν ἀρετῶν ἔχει· πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι, πράττοντες δὲ τὰ ἐν τοῖς δεινοῖς καὶ ἐθιζόμενοι φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί. Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἔχει καὶ τὰ περὶ τὰς ὀργάς· οἳ μὲν γὰρ σώφρονες καὶ πρᾶοι γίνονται, οἳ δ' ἀκόλαστοι καὶ ὀργίλοι, οἳ μὲν ἐκ τοῦ οὑτωσὶ ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι, οἳ δὲ ἐκ τοῦ οὑτωσί. Καὶ ἑνὶ δὴ λόγῳ ἐκ τῶν ὁμοίων ἐνεργειῶν αἱ ἕξεις γίνονται. Διὸ δεῖ τὰς ἐνεργείας ποιὰς ἀποδιδόναι· κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς ἀκολουθοῦσιν αἱ ἕξεις. Οὐ μικρὸν οὖν διαφέρει τὸ οὕτως ἢ οὕτως εὐθὺς ἐκ νέων ἐθίζεσθαι, ἀλλὰ πάμπολυ, μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν.

Α1.α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμία από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη. Δεν απαιτείται αναφορά σε χωρία του κειμένου.
1. Το κριτήριο που διαφοροποιεί μια «ἀγαθὴ πολιτεία» από μια «φαύλη» είναι ο βαθμός επιτυχίας των νομοθετών στην καθοδήγηση των πολιτών σε καλές «ἕξεις».
2. Ο Αριστοτέλης με την αναφορά του στους κιθαριστές και στους οικοδόμους δείχνει ότι οι άνθρωποι έχουν από τη φύση ταλέντο στις «τέχνες», στα τεχνικά δημιουργήματα. (μονάδες 4)

Α1.β. i) «ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι»: Σε ποιες λέξεις-φράσεις του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «αὐτοῖς»; (μονάδες 4) ii) «κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφοράς»: Σε ποια λέξη του αρχαίου κειμένου αναφέρεται η αντωνυμία «τούτων»; (μονάδες 2) Μονάδες 10

Β1. «Μαρτυρεῖ δὲ … ἀγαθοὶ ἢ κακοί»: Πώς γεννιούνται και φθείρονται οι τέχνες και οι αρετές (μονάδες 7) και ποια είναι η συμβολή του δασκάλου σε αυτή τη διαδικασία; (μονάδες 3) Μονάδες 10

Β2. Παράλληλο κείμενο. Δίνεται απόσπασμα από ομιλία του καθηγητή Μιχάλη Σταθόπουλου, μέλους της Ακαδημίας Αθηνών (www.constitutionalism.gr), για τον ρόλο της δικαιοσύνης: η δικαιοσύνη εμπεριέχει φιλάλληλο και κοινωνικό χαρακτήρα, είναι «επιείκεια» και «αρετή προς έτερον», απαιτεί τη θεώρηση της οπτικής του άλλου και τη στήριξή του όταν χρειάζεται (όπως επιτάσσει το Σύνταγμα με το χρέος της κοινωνικής αλληλεγγύης), και η δίκαιη συμπεριφορά αφορά όλες τις σχέσεις του πολίτη – προσωπικές, κοινωνικές, επαγγελματικές, πολιτικές, διακρατικές, διαπολιτισμικές. Ερώτημα: Πώς παρουσιάζονται η συμπεριφορά και οι επιλογές του ατόμου στα πεδία της ανθρώπινης πράξης στο παράλληλο κείμενο και στο απόσπασμα «Οὕτω δὴ … ἄδικοι» από το διδαγμένο κείμενο; Μονάδες 10

Β3. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμία από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη.
1. Ο Αριστοτέλης γεννήθηκε στη Μίεζα και πέθανε στη Χαλκίδα.
2. Ο Αριστοτέλης ασκούσε δριμεία κριτική σε όλους τους συναδέλφους του στην Ακαδημία εκτός από τον Πλάτωνα.
3. Για την εκπαίδευση του Αλεξάνδρου ο Αριστοτέλης επιμελήθηκε μια νέα έκδοση των ομηρικών επών.
4. Η γνωριμία του Αριστοτέλη με τον Εύδοξο από την Κνίδο τον επηρέασε θετικά.
5. Για τον Αριστοτέλη η ευδαιμονία είναι στατική κατάσταση και όχι ενέργεια της ψυχής. Μονάδες 10

Β4. Για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις να γράψετε μία ετυμολογικά συγγενή από το διδαγμένο κείμενο: ρυπογόνος, ανάθεση, ένδεια, ξέφρενος, διάστρεμμα. Μονάδες 10

Γ. Αδίδακτο κείμενο – Λυσίας, Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία, 7.27-29

Οι μορίαι ήταν ιερά ελαιόδεντρα, συνήθως οριοθετημένα μέσα σε περίβολο (σηκόν). Οποιαδήποτε ανθρώπινη επέμβαση απαγορευόταν, ενώ ενδεχόμενη παράνομη δραστηριότητα (καλλιέργεια, μάζεμα καρπών, κλάδεμα) επέσυρε βαριές ποινές. Ο ομιλητής του λόγου του Λυσία «Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία» υπερασπίζεται τον εαυτό του από την κατηγορία ότι έκοψε ένα τέτοιο ελαιόδεντρο. Στο συγκεκριμένο απόσπασμα καταδεικνύει γιατί δεν θα μπορούσε να είχε διαπράξει το αδίκημα, για το οποίο κατηγορείται.

Πότερον δέ μοι κρεῖττον ἦν, ὦ βουλή, δημοκρατίας οὔσης παρανομεῖν ἢ ἐπὶ τῶν τριάκοντα; καὶ οὐ λέγω ὡς τότε δυνάμενος ἢ ὡς νῦν διαβεβλημένος, ἀλλὰ τῷ βουλομένῳ τότε μᾶλλον ἐξῆν ἀδικεῖν ἢ νυνί. ἐγὼ τοίνυν οὐδ' ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ οὔτε τοιοῦτον οὔτε ἄλλο οὐδὲν κακὸν ποιήσας φανήσομαι. Πῶς δ' ἄν, εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπεχείρησα τοῦ χωρίου, ἐν ᾧ δένδρον μὲν οὐδὲ ἕν ἐστι, μιᾶς δὲ ἐλάας σηκός, ὡς οὗτός φησιν, ἦν, κυκλόθεν δὲ ὁδὸς περιέχει, ἀμφοτέρωθεν δὲ γείτονες περιοικοῦσιν, ἄερκτον δὲ καὶ πανταχόθεν κάτοπτόν ἐστιν; ὥστε τίς ἂν ἀπετόλμησε, τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐπιχειρῆσαι τοιούτῳ πράγματι; Δεινὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι ὑμᾶς μέν, οἷς ὑπὸ τῆς πόλεως τὸν ἅπαντα χρόνον προστέτακται τῶν μοριῶν ἐλαῶν ἐπιμελεῖσθαι, μήθ' ὡς ἐπεργαζόμενον πώποτε ζημιῶσαί <με> μήθ' ὡς ἀφανίσαντα εἰς κίνδυνον καταστῆσαι, τοῦτον δ' ὃς οὔτε γεωργῶν ἐγγὺς τυγχάνει οὔτ' ἐπιμελητὴς ᾑρημένος οὔθ' ἡλικίαν ἔχων εἰδέναι περὶ τῶν τοιούτων, ἀπογράψαι με ἐκ τῆς γῆς μορίαν ἀφανίζειν.
ἄερκτος: αφύλακτος · ἐπεργάζομαι: εργάζομαι παράνομα · ἀπογράφω: καταγγέλλω, υποβάλλω γραπτή καταγγελία

Γ1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τη μετάφραση του παρακάτω αποσπάσματος: «ὥστε τίς ἂν … ἀφανίζειν.» Μονάδες 20

Γ2. Με ποια επιχειρήματα υποστηρίζει ο ομιλητής την αθωότητά του σχετικά με την κοπή της ιερής ελιάς; Μονάδες 10

Γ3.α. «τοῦτον δ' ὃς οὔτε … ᾑρημένος»: να μεταφέρετε τους κλιτούς τύπους στον άλλο αριθμό. (μονάδες 6)
Γ3.β. διαβεβλημένος: να γραφεί το β' ενικό πρόσωπο της προστακτικής παθητικού αορίστου. ἀφανίζειν: να γραφεί το απαρέμφατο του μέλλοντα. φησιν: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της ευκτικής ενεστώτα. περιοικοῦσι: να γραφεί στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό της οριστικής παρατατικού. (μονάδες 4) Μονάδες 10

Γ4.α. Να χαρακτηρίσετε συντακτικά τους όρους που εμφανίζονται στο αδίδακτο με έντονα γράμματα: οὔσης, ἀδικεῖν, ἐμαυτῷ, ἐλαῶν, ὡς ἀφανίσαντα, ἐπιμελητής. (μονάδες 6)
Γ4.β. «Πῶς δ' ἄν, εἰ μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπεχείρησα τοῦ χωρίου»: να αναγνωρίσετε το είδος του υποθετικού λόγου και να τον μετατρέψετε στο προσδοκώμενο. (μονάδες 4) Μονάδες 10

Ενδεικτικές απαντήσεις – Διδαγμένο κείμενο

Α1.α. 1 – Σωστό. 2 – Λάθος (οι τέχνες, όπως και οι αρετές, δεν είναι έμφυτες αλλά αποκτώνται με την άσκηση: «ἐκ τοῦ κιθαρίζειν … γίνονται κιθαρισταί»).

Α1.β. i) Η αντωνυμία «αὐτοῖς» αναφέρεται στις φράσεις «τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας» και «τὰ περὶ τὰς ὀργάς». ii) Η αντωνυμία «τούτων» αναφέρεται στη λέξη «τὰς ἐνεργείας».

Β1. Ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι οι τέχνες και οι αρετές γεννιούνται και φθείρονται «ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν», δηλαδή από τις ίδιες ενέργειες και με τα ίδια μέσα: η ποιότητα της άσκησης καθορίζει το αποτέλεσμα. Όπως από το παίξιμο της κιθάρας προκύπτουν και οι καλοί και οι κακοί κιθαριστές, και από το καλό ή κακό χτίσιμο οι καλοί ή κακοί οικοδόμοι, έτσι και η αρετή γεννιέται από τις σωστές και φθείρεται από τις λανθασμένες επαναλαμβανόμενες πράξεις. Η αρετή, λοιπόν, δεν είναι έμφυτη· είναι «ἕξις» που διαμορφώνεται με τον εθισμό («ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς»). Η συμβολή του δασκάλου είναι καθοριστική: αν η αρετή και η τέχνη ήταν φυσικά δεδομένα, «οὐδὲν ἂν ἔδει τοῦ διδάξοντος» – ο δάσκαλος είναι εκείνος που καθοδηγεί τον μαθητή στη σωστή άσκηση, ώστε ο εθισμός να οδηγεί στην αρετή και όχι στην κακία. Σε επίπεδο πόλης, τον ρόλο αυτό έχουν οι νομοθέτες.

Β2. Και τα δύο κείμενα τοποθετούν τη δικαιοσύνη στο πεδίο της πράξης και των σχέσεων με τους άλλους. Στο διδαγμένο, ο Αριστοτέλης δηλώνει ότι «πράττοντες τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι»: οι επιλογές του ατόμου στις καθημερινές συναλλαγές του διαμορφώνουν, με την επανάληψη, τη δίκαιη ή άδικη «ἕξη» του. Ο Σταθόπουλος περιγράφει το περιεχόμενο αυτής της δίκαιης συμπεριφοράς: είναι «αρετή προς έτερον», επιείκεια, θεώρηση της οπτικής του άλλου και στήριξή του – το συνταγματικό χρέος της κοινωνικής αλληλεγγύης – και εκτείνεται σε όλα τα πεδία, από τις προσωπικές ως τις διακρατικές σχέσεις. Σύγκλιση: και οι δύο βλέπουν τη δικαιοσύνη όχι ως αφηρημένη ιδέα αλλά ως στάση που εκδηλώνεται στην πράξη απέναντι στους άλλους. Διαφορά: ο Αριστοτέλης εστιάζει στη διαδικασία (πώς γίνεται κανείς δίκαιος, με τον εθισμό), ενώ το παράλληλο κείμενο στο περιεχόμενο της δίκαιης πράξης (επιείκεια, αλληλεγγύη) και στην έκταση των πεδίων εφαρμογής της.

Β3. 1 – Λάθος (γεννήθηκε στα Στάγειρα· στη Μίεζα δίδαξε τον Αλέξανδρο). 2 – Λάθος (ασκούσε κριτική ακόμη και στον Πλάτωνα). 3 – Σωστό. 4 – Σωστό. 5 – Λάθος (η ευδαιμονία είναι «ἐνέργεια ψυχῆς»).

Β4. ρυπογόνος → γίνεται / γίνονται / γινόμεθα · ανάθεση → νομοθέται / νομοθέτου · ένδεια → ἔδει / δεῖ · ξέφρενος → σώφρονες · διάστρεμμα → ἀναστρέφεσθαι.

Ενδεικτικές απαντήσεις – Αδίδακτο κείμενο

Γ1. Μετάφραση. Ώστε ποιος θα τολμούσε, ενώ έτσι έχουν τα πράγματα, να επιχειρήσει μια τέτοια πράξη; Και μου φαίνεται παράδοξο, εσείς μεν, στους οποίους έχει ανατεθεί από την πόλη να φροντίζετε για πάντα τις ιερές ελιές, ούτε για παράνομη καλλιέργεια να με έχετε τιμωρήσει ποτέ ούτε να με έχετε φέρει σε κίνδυνο (δίκης) με την κατηγορία ότι τις αφάνισα, ενώ αυτός, που ούτε τυχαίνει να καλλιεργεί κοντά ούτε έχει εκλεγεί επιμελητής ούτε έχει την ηλικία ώστε να γνωρίζει για τέτοια ζητήματα, να με καταγγέλλει ότι αφανίζω ιερή ελιά από τη γη.

Γ2. Ο ομιλητής στηρίζει την αθωότητά του σε τρία επιχειρήματα: (α) Επιχείρημα από τον χρόνο: επί των Τριάκοντα, όταν η παρανομία ήταν ευκολότερη για όποιον ήθελε, δεν διέπραξε ούτε αυτό ούτε άλλο αδίκημα – πολύ περισσότερο λοιπόν δεν θα το έκανε τώρα, στη δημοκρατία. (β) Επιχείρημα από τον τόπο: το χωράφι δεν έχει κανένα δέντρο, μόνο έναν σηκό μιας ελιάς, το περιβάλλει δρόμος, κατοικούν γείτονες και από τις δύο πλευρές, είναι αφύλακτο και ορατό από παντού – κανείς δεν θα τολμούσε να κάνει κάτι τέτοιο μπροστά σε όλους. (γ) Επιχείρημα από τους αρμόδιους: οι επιμελητές που έχει ορίσει η πόλη για τις ιερές ελιές ποτέ δεν τον τιμώρησαν ούτε τον παρέπεμψαν σε δίκη, ενώ ο κατήγορος δεν είναι ούτε γείτονας-καλλιεργητής, ούτε εκλεγμένος επιμελητής, ούτε έχει την ηλικία για να γνωρίζει τέτοια πράγματα – άρα η καταγγελία του είναι αναξιόπιστη.

Γ3.α. τούτω δ' ὣ οὔτε γεωργοῦντε ἐγγὺς τυγχάνετον οὔτ' ἐπιμελητὰ ᾑρημένω.

Γ3.β. διαβεβλημένος → διαβλήθητι · ἀφανίζειν → ἀφανιεῖν · φησιν → φαίη · περιοικοῦσι → περιῴκουν.

Γ4.α. οὔσης: επιρρηματική χρονική μετοχή, γενική απόλυτη, με υποκείμενο το «δημοκρατίας». ἀδικεῖν: τελικό απαρέμφατο, υποκείμενο στο απρόσωπο «ἐξῆν». ἐμαυτῷ: δοτική αντικειμενική από το «κακονούστατος». ἐλαῶν: αντικείμενο (σε γενική) του απαρεμφάτου «ἐπιμελεῖσθαι». ὡς ἀφανίσαντα: επιρρηματική αιτιολογική μετοχή υποκειμενικής αιτιολογίας (με το «ὡς»), συνημμένη στο εννοούμενο αντικείμενο «με» του «καταστῆσαι». ἐπιμελητής: κατηγορούμενο στο υποκείμενο «ὅς» μέσω του συνδετικού «τυγχάνει ᾑρημένος».

Γ4.β. Υπόθεση: «εἰ μὴ … ἦν» (εἰ + οριστική ιστορικού χρόνου) – απόδοση: «ἂν … ἐπεχείρησα» (δυνητική οριστική). Δηλώνει το μη πραγματικό. Μετατροπή στο προσδοκώμενο: «Πῶς δ', ἐὰν μὴ πάντων ἀνθρώπων ἐμαυτῷ κακονούστατος ὦ, ὑμῶν οὕτως ἐπιμελουμένων ἐκ τούτου τὴν μορίαν ἀφανίζειν ἐπιχειρήσω τοῦ χωρίου;» (ἐάν + υποτακτική – οριστική μέλλοντα).

Τι μας δίδαξαν τα θέματα του 2026

  • Το διδαγμένο θέλει κατανόηση, όχι αποστήθιση. Τα Σωστό/Λάθος και οι αναφορές αντωνυμιών (Α1) ελέγχουν αν ο μαθητής παρακολουθεί τη συλλογιστική του Αριστοτέλη βήμα-βήμα.
  • Η εισαγωγή του βιβλίου μετράει 10 μονάδες. Το Β3 ζήτησε λεπτομέρειες από τον βίο του Αριστοτέλη (Στάγειρα, Μίεζα, Εύδοξος, Αλέξανδρος) – εύκολες μονάδες για όποιον τις διάβασε.
  • Στο αδίδακτο, η γραμματική κρίνει. Ο δυϊκός αριθμός (Γ3.α) και οι μετατροπές ρηματικών τύπων απαιτούν συστηματική δουλειά από τη Β΄ Λυκείου.

Στο Φροντιστήριο Ορδίτη, στην Κάτω Αχαΐα, προετοιμάζουμε τους μαθητές όλων των τάξεων Γυμνασίου και Λυκείου σε όλα τα μαθήματα, με τα Αρχαία να χτίζονται συστηματικά από το Γυμνάσιο.

Πηγή θεμάτων: Υπουργείο Παιδείας – Πανελλαδικές 2026, Αρχαία Ελληνικά Προσανατολισμού ΓΕΛ. Οι απαντήσεις είναι ενδεικτικές και συντάχθηκαν από τους φιλολόγους του Φροντιστηρίου Ορδίτη.